Nature.is

Vetrarspírun

Með hækkandi sól er gaman að taka fram spírubakkann og þetta er fljótlegasta ræktun sem hægt er að hugsa sér. Það er sérviska mín að finnast fræið eigi að fá að sofa í friði framan af vetri, og ég fer því ekki að láta spíra fyrr en eftir nýár. Alfa-alfa fræið, eða refasmári, og mungbaunir eru auðveldust viðfangs. Refasmárafræin eru fljótust til, tekur aðeins örfáa daga að fá ætar spírur, en mungbaunirnar eru örlítið seinteknari. Ef fjölskyldan tekur spíruátinu vel er sjálfsagt að reyna fleiri tegundir.

Það er mikilvægt að sinna spírunum vel, vökva ríkulega tvisvar á dag, og hafa ekki of kalt á þeim. Til að fá börn og unglinga til að borða spírur er best að leyfa þeim að borða þær með puttunum. Þetta á við um allt grænmeti. Þá er eins og frummaðurinn, sem er grafinn djúpt í sál okkar, fái að lifna við og lofti örlítið um fornar og náttúrutengdari kenndir. Þegar fyrsta ferska grænmetið kemur set ég spírubakkann aftur á hilluna og þakka fyrir þjónustuna. Hveitigras er af sumum ræktað til manneldis í heimahúsum og það er hægt að gera árið um kring.

Grasið er klippt þegar það hefur náð um 10 cm hæð, hakkað og pressað í sérstökum kvörnum og safinn drukkinn. Maðurinn getur ekki melt gras en safinn gerir honum gott. Því er trúað að gras eitt og sér innihaldi þau efni sem liggja til grundvallar gæðum mjólkur, enda nærast kýr aðeins á grasi. Hugsanlega er ungt bygg ekkert síðra fyrir okkur en hveitigras. Gömul saga er til um fátæk hjón sem voru sökuð um sauðaþjófnað því börn þeirra voru svo þrifleg eitt harðindavorið. Í ljós kom að konan hafði soðið gras í mjólkinni áður en hún gaf börnunum hana. Mikið meira átti hún ekki.

Hægt er að taka kökk af húsapunti og setja inn í hlýju, vökva hann og láta vaxa og pressa grasið en sjóða ræturnar í seyði. Sólveig Eiríksdóttir hefur bent á að leggja megi fræ og korn í bleyti yfir nótt, setja þau síðan í blöndung og nota í hristing næsta morgun. Þetta er ágætis tilbrigði við spírunina. Í hæsta máta einföld garðyrkja líka. Sólblóma-, sesam-, graskerja- eða hörfræ, sem hafa legið í bleyti yfir nóttina, mýkjast og meltast betur. Þau fara síðan með vatninu í blöndunginn. Það má gera tilraunir með hveiti og bygggrjón, refasmára- og mungbaunaspírufræ. Spurning hvort ein nótt dugar eða betra í sumum tilfellum að hafa þær fleiri.

Ég bæti í þetta þurrkuðum ávöxtum, sem ég hef líka lagt í bleyti yfir nóttina. Það er betra fyrir meltinguna að leggja þurrkuðu ávextina í bleyti. Fylling í hristinginn má vera sojamjólk, fjallasúrmjólk, matskeið af skyri eða lífræn jógurt. Svo má bæta í vatni og ferskum ávöxtum eins og eplum, perum eða banönum. Ber eru góð þegar þau eru til staðar. Þetta er fjölbreytt næring og dugar alveg í morgunmat. Aðferðin er þægileg og fyrirhafnarlítil, ef maður man að undirbúa sig kvöldið áður og leggja í bleyti það sem þarf.

Úr Ætigarðinum - handbók grasnytjungsins, eftir Hildi Hákonardóttur. Bókin er fáanleg hér á Náttúrumarkaðinum.
Grafík: Spírur, Guðrún Tryggvadóttir ©Náttúran.is.

Af baunarækt í Ölfusi

Í vor ákvað ég að reyna við baunarækt, jafnvel þó að það hafi ekki gengið nógu vel í fyrra. Ástæðan þá var sennilega að ég útbjó ekki klifurgrindur fyrir þær svo baunagrösin uxu í flækju við jörð og baunamyndunin varð því ekki mikil.

Baunaræktunin var það sem veitti mér hvað mesta ánægju í garðinum mínum í sumar. Það kom mér svo á óvart hve auðveld hún var og hvað baunirnar voru stórkostlega bragðgóðar.

Baunir eru strangt tiltekið ekki grænmeti heldur eru þær belgjurtir (legume) og eru stútfullar af prótíni. Ég aðhylltist jurtafæði eingöngu alveg frá því ég var tvítug til fertugs en þar eru baunir af öllum stærðum og gerðum nauðsynlegur prótíngjafi. Baunaréttir eru því mitt „spezialität“ svo ég sletti nú. Kjöt kann ég varla að elda.

Baunaát ætti að geta leyst kjötát af hólmi í mun meiri mæli en nú er en við framleiðsla kjöts þarf mikið magn vatns, heys, korns og ekki síst lands. Það þarf t.a.m. um 25 sinnum meiri orku til að framleiða eina kaloríu af nautakjöti en til að framleiða eina kaloríu af korni til manneldis (sjá grein). Auk þess er kolefnislosun af völdum kjötframleiðslu um 9%* af heildarkolefnislosun jarðar.

Að borða lítið af kjöti er því eitt það umhverfisvænsta sem hægt er að gera.

Því finnst mér mikilvægt að komast að því hve margar baunategundir gætu vaxið hér á landi. Baunirnar eru algert lostæti og af aðeins einum fermeter lands varð uppskera mín um 3-4 kg. Lífræn ræktun auðvitað. Sáð eftir Sáðalmanakinu** (sáð beint í jörð þ. 20. maí, ath. baunir tilheyra flokknum ávöxtum) og áburður í fyrrum mýrlendi aðeins hrossa- og hænsnaskítur og örlítið af kalksandi. Síðustu baunirnar tíndi ég af baunagrasinu fyrir nokkrum dögum síðan.

Það er ljóst að á næsta ári mun ég reyna að rækta fleiri baunategundir og ekki væri verra ef að hægt væri að rækta sojabaunir á Íslandi og komast þannig hjá innflutningi á vöru, sem er vafasöm nema að hún sé lífrænt vottuð, en soja kemur mikið til úr erfðabreyttri ræktun í dag.

* http://en.wikipedia.org/wiki/Environmental_impact_of_meat_production

**http://www.natturan.is/efni/7003/

Ljósmynd: Baunagrösin og hluti uppskerunnar, Guðrún A. Tryggvadóttir.

The Garden - Trees

Trees are vital for all life on Earth. They bind the soil, and encourage soil formation through the rotting of dead plants, leafs and trees. Without the soil agriculture would simply not exist. Trees form a large part of our interior, our houses and they are vital for many of Earth´s ecosystems that render invaluable ecological services. We would certainly not recognize our planet without trees.

Trees and ferns are also older in the history of the Earth than grasses and flowers.  Thus the dinosaurs roamed amongst trees, forests and ferns, but did not eat any grass, as grasses had not evolved during the Jurassic period. Grasses first appear on the surface of the Earth during the Paleogenic interval.

As mankind evolved originally in Africa and lived for thousands of years in the savannah, people often feel an inate securty amongst trees. Trees are a symbol for life itself and they are our guardians and offer an convenient escape route in the savannah if a lion comes along. In the modern city environment trees can be very beneficial as they both act as sound barriers and absorb pollution.

Lately mankind has discovered the importance of trees for absorbing carbon dioxide from the atmosphere. It is a fact that planting forests is a good and enduring way to combat climate change. Thus planting forests can be important for countries when negotiating international climate treaties, giving them a better bargaining position. In Iceland the project Kolviður and other such Carbon Fund projects encourage people to support tree planting and forrestry in order to diminish the effects of clobal warming.

Kálflugan, meindýr í kálgarðinum

Kálflugan barst hingað til lands um 1930, sennilega með rófum*. Þann 20. júní er kálflugan (Delia radicum) hvað sprækust að leggja egg í kálgarðana okkar en reikna má með sex dögum fyrir og sex dögum eftir þ 20. júní (gildir fyrir árið 2009 en er örlítið mismunandi milli ára).

Lýsing á kálflugunni og lífsferli hennar:

Flugurnar eru um 6 mm langar og svipar til húsflugna (sjá 1. mynd). Karldýrið er steingrátt og þétthært, en kvendýrið er ljósgrátt silfurgrátt og gishært. Kvendýrið er með keilulaga afturbol, en afturbolurinn á karlinum er grannur og jafnbola. Bil milli augna ofan á höfði er mun meira hjá kvendýrinu en karldýrinu og utan um augu kvendýrsins er áberandi silfurgrár hringur.

Eggin eru um það bil 1 mm að lengd, íbjúg, hvít eða mjólkurlit. Eftir bugnum liggur djúp rauf og eftir endilöngu egginu liggja greinilegar gárur. Framendi eggsins er hálfkúlulaga, en afturendinn þverstýfður.

Nýklaktar lirfur eru um 1 mm að lengd, en fullvaxnar tæpur sentimetri. Lirfurnar eru hvítar, fótalausar og höfuðið rýrt. Á framenda lirfunnar eru tveir svartir bitkrókar. Á afturendanum eru tvö öndunarop og auk þess 12 vörtur og er lögun þeirra og staðsetning einkennandi fyrir tegundina.

Púpan er svokölluð „tunnupúpa“, þ.e. a.s. hin raunverulega púpa liggur innan í hylki sem myndað er af næstsíðustu lirfuhúð. Púpan er ljósbrún rauðbrún, 6–7 mm að lengd. Lögun og staðsetning vartna á afturenda er sú sama og hjá lirfunni og er því einnig auðvelt að greina púpuna frá púpum annarra tegunda.

Sjálfbær ræktun á skólalóðinni

Nemdur við háskólann í Massachusetts (UMass) breyttu hluta af skólalóðinni í sjálfbæran permaculture garð sem færir þeim heilbrigða fæðu úr þeirra næsta umhverfi. Laust við langa flutniga og þau vita nákvæmlega við hvaða aðstæður maturinn er ræktaður. Hér getur að líta tvö fyrstu af þremur myndbönd um ferlið sem er enn í gangi: