Nature.is

Sniglar og ranabjöllur

Ég fór einu sinni á fyrirlestur í Garðyrkjuskólanum í Hveragerði. Þar vorum við hvött til að læra að meta skordýrin og gagnsemi þeirra, og læra að elska þau eins og annað í náttúrunni. Líka ranabjöllur? – spurði ein konan í uppgjafartón, því hún vissi hvert svarið yrði. Ég fann til samkenndar því þrátt fyrir allt verðum við að læra að verjast ranabjöllunni og sniglunum. Alveg sama þótt barnabarnið syngi ljóð séra Kristjáns Vals um snigilinn og blómanna blöð eins og engill svo við fáum tár í augun. Ég set erindið hérna til að minna okkur á helgi lífsins áður en við grípum til aðgerða.

Því minnsta lífi í moldu sem býr
ég má ekki trampa á
en svolítið hræddur þó snigillinn flýr
og smámaurinn ber sitt strá

Helstu ráð til varnar sniglum úti og inni eru:

• Gildrur með bjór, pilsner eða súrmjólk
• Setja tóma greipaldinhelminga, sem fanga snigla og lirfur, í innibeð
• Eggjaskurnir muldar
• Kalk
• Handtína snigla úr moldinni og undan blöðum, helst á kvöldin þegar þeir eru komnir á kreik
• Tína sniglana og sjóða og vökva með vatninu og soðnu sniglunum
• Vökva með rotnuðu efninu úr sniglagildrunum ef maður hefur sig í það
• Setja kínakál á stöku stað og láta sniglana hafa það í von um að þeir láti annað í friði
• Setja litla kanta úr blikki umhverfis beðin
• Slá grasið umhverfis beðin svo sniglar eigi þar ekki athvarf
• Vera ánægð yfir því að maður sé ekki farinn að fást við kanínur líka, það kemur að því.
• Kaupa sniglaeitur í búð, ef allt annað bregst og illa stendur á hjá manni. Ef gripið er til slíkra ráðstafana er líka sjálfsagt að athuga hvort þær duga betur en þær náttúrulegu.

Greipaldinhelmingar á hvolfi hafa reynst mér best inni við og líka dregið undir sig ranabjöllulirfur og ég held að sniglarnir verpi undir þeim. Síðan má moka lirfum og sniglum upp með skeið og henda. Sniglar naga kringlótt göt á blöð en ranabjallan nagar utan úr jöðrunum. Úti við hefur mér reynst best að handtína sniglana meðan plönturnar eru örsmáar. Mér líður óneitanlega betur við þessar aðgerðir ef sniglarnir hafa verið látnir vita að þeir séu ekki velkomnir í matjurtagarðinn, en jafnframt að þeir hafi þá friðland annars staðar. Það geri ég með þeim hætti að tengja mig við hópsál sniglanna og segja skýrt og ákveðið hvað sé mitt rými og hvar þeir séu óhultir. Eggert vill nota sót uppleyst í vatni og hella því kringum smáplöntur til að hamla gegn bjöllum en það er ég ekki búin að reyna sjálf. Þetta er vel athugandi fyrir þá sem hafa eldstæði í sumarbústöðum.

Úr bókinni Ætigarðurinn - handbók grasnytjungsins eftir Hildi Hákonardóttur. Bókin fæst keypt hér á Náttúrumarkaðinum.

Innigarðurinn

Garður, sem er undir þaki, er virkur næstum allt árið. Sérhvert gróðurhús hefur sitt eigið loftslag. Hita- og rakastig er mismunandi í heimagróðurhúsum, sem bjóða þar af leiðandi upp á mismunandi vaxtarmöguleika fyrir plöntur. Mitt gróðurhús er bogaplasthús með tvöföldu plasti og hefur svolitla volgru af heita pottinum, sem notar frárennslisvatn af húsinu. Yfir pottinum er állok svo gufa og vatnshiti helst inni, en álflöturinn hitar ögn svo þarna frýs ekki nema í miklum kuldum. Reyndar læt ég frjósa til að reyna að eyða skorkvikindum og galopna því dyrnar einn til tvo sólarhringa um áramótin áður en nýr vöxtur fer að bæra á sér að ráði. Vandinn við þessi litlu hús er sá að það hættir til að ofhitna í þeim á vorin, þegar sólin skín glatt, og kólna svo nokkuð snögglega. Það er erfitt að stjórna hitanum og þarf mikla aðgát ef vel á að fara. Þess vegna verður að velja plöntur sem una við slíkt loftslag eða allavega plöntur sem þola það.

Sumir segja með svolítilli fyrirlitningu ef þeir sjá hjá mér eitthvert nauðavenjulegt grænmeti, eins og kartöflur og grænkál, vaxa inni – þetta ræktaði nú mamma úti í garði. En séu örfáar kartöflur settar niður inni koma þær snemma og eru spennandi og eina eða tvær rófur er hægt að fá í júní eða snemma í júlí. Líka klettasalat, sem verður síðan óverulegt í sumarhitanum en fer stundum aftur að vaxa með haustinu og helst þá lengi frameftir. Með því að rækta jarðarber bæði inni og úti er hægt að hafa uppskeru af þeim í þrjá mánuði í góðum árum. Það mun vera auðveldara að fást við blóm í svona húsum en það að geta framleitt eigin fæðu hefur mér alltaf fundist meira spennandi.

Morgunn í matjurtagarði Grasagarðs Reykjavíkur

Laugardaginn 25. maí kl. 11:00 - 13:00 verður líf og fjör í nytjajurtagarði Grasagarðs Reykjavíkur. Þá kynna garðyrkjufræðingar garðsins ræktun mat- og kryddjurta. Spurt og spjallað um sáningu, forræktun, útplöntun, umhirðu og annað sem viðkemur ræktuninni.

Heitt á könnunni og allir velkomnir!

Ljósmynd: Dill, Guðrún A. Tryggvadóttir.

Öðruvísi „gras-flötur“ - Villigarðurinn

Ef þú hefur ákveðið að setja upp fallega og græna grasflöt til þess að geta tölt á eftir sláttuvélinni vikulega eða oftar, ættirðu að fá að vita að hægt er að hafa annars konar flöt, ekki síður fallega og sem þarf ekki að slá.
Í staðinn fyrir grasfræl er sáð öðru fræi af lágvöxnum plöntum sem þola átroðning. Kannski ekki eins mikinn en þola þó vel að gengið sé um.

Blóðberg [Thymus arcticus] er ein af þessum plöntum og þá þarf nú undirlagið að vera gróft og sendið. Ímyndaðu þér flöt sem er dökkgræn og skiptir svo um lit og verður bleik og fjólublá. Svo er hún sígræn í ofanálag. Enginn gulur litur á haustin og ekkert slabb á vorin. Og þegar stigið er á hana gýs upp höfugur ilmur blóðbergs sem kitlar lyktarkirtlana.

Hvítsmári [Trifolium repens] er önnur planta sem hægt er að þekja með. Ljósgrænn og fínlegur og þegar hann blómstrar verður flötin kremhvít og ilmurinn fyrir vitin. Hann er þó öllu viðkvæmari en blóðbergið svo hægt er að hafa stiklur til að ganga á. Það er svo bónus að smárinn framleiðir köfnunarefni sem ný tist öðrum plöntum.

Helluhnoðri [Sedum acre] getur myndað stóra flekki og jafnvel heila flöt ef undirbúningurinn er réttur. Hann er ljóselskur og þolir ekki vatn á rótunum svo að undirlagið þarf að vera möl. Þá verður flötin sterkgul þegar hnoðrinn blómstrar. Hann þolir alls ekki að gengið sé á honum svo þú verður að hafa stiklur eða stíga.

Gulmaðra [Galium verum] er gullfalleg og vel mætti hugsa sér að prófa hana en ekki hef ég trú á að hún blómstri mikið ef að gengið er á henni.

Ef þú vilt koma þér upp svona flöt verðurðu að vinna undirvinnuna af kostgæfni. Þú verður að losa þig við allt plöntukyns sem vex þar sem þú ætlar að hafa flötina og vinna jarðveginn á gott dýpi. Þá plantarðu í yfirlagið og hefur um þrjátíu sentimetra á milli planta. Eftir um tvö ár ættu plönturnar að hafa náð því að vaxa saman í eina fallega heild. En þú getur búist við að fræ berist í flötina með dýrum eða vindi svo það getur verið nokkur vinna að halda henni “hreinni” þar til það sem þú hefur plantað hefur algerlega þakið flötina svo aðrar tegundir eigi erfiðara uppdráttar. Jafnvel þá geturðu búst við innrás.

Sortulyng [Arctostapylos uvaursi] er í erlendum bókum talin góð sem “groundcover” eða þekjuplanta en ekki sé ég það nú beint fyrir mér á flöt þótt það geti verið ágætt undir trjám og jafnvel runnum. En fallegt er það. Þá eru títuber [Vaccinium vitis-idaea] sett í sama flokk en einhvern veginn er mér líka fyrirmunað að ímynda mér þau undir fótum þeirra sem leið eiga um flötina.

Eldhúsgarðurinn - hugmynd og framkvæmd

Að rækta garðinn sinn getur verið bæði einfalt og flókið en hugmyndin að Eldhúsgarðinum hér á Náttúran.is er að koma skipulagi á hugmyndina þannig að útfærslan verði sem allra einföldust og skemmtilegust. Þó að skipulagningin sem slík geti auðvitað orðið svolítið þrúgandi og virki stíf á stundum er það alveg örugglega einfaldari leið en að misreikna sig í garðinum sjálfum og gefast upp að lokum. Það er því með ráðum gert að skipuleggja út í eitt og svo getur hver og einn auðvitað ráðið því hvaða Eldhússgarðsráð hann tekur í sátt og hver ekki.

Oft getur verið gott að hafa garðinn alveg villtan og pota niður hinu og þessu eftir því sem plöntur rata til manns og fræpokar finnast í geymslunni eða í rekkanum í blómabúðinni. Það geta þeir þó aðeins gert sem nóg hafa af einhverju ef ekki öllu af eftirtöldu; plássi, peningum og tíma. Með tilraunastarfsemi og óheftu athafnafrelsi getur safnast upp ómetanleg reynsla milli ára. En fyrir þau okkar sem vantar eitthvað af plássi, tíma og peningum og hafa það markmið að sá og uppskera ætilegt í eldhúsið í sumar og haust vilja kannski nota skipulag sem nýtir plássið vel og gefur meiri yfirsýn á hvað hægt er að rækta og uppskera. Eldhúsgarðurinn er hugsaður til þess.

Fyrsta skrefið í öllu sem við gerum er auðvitað að fá hugmyndina sjálfa. Fyrir þá sem vilja koma sér upp ræktunarreit er hugmyndin sú að rækta, næsta hugmynd er kannski að rækta mikið eða lítið og upp í hugann koma plöntutegundir sem smakkast vel og fullnægja einhverri nostalgískri eða tilfinningalegri þörf. Um að gera að fullnægja þeim. En hvort sem praktík, tilfinningar eða fagurfræði stjórna ferð þarf að ákveða hvaða plöntur skal rækta. Síðan má mæla plássið sem fyrir hendi er í garðinum og teikna upp og skrifa lista yfir jurtirnar sem hugmyndin er að reyna að rækta.

Í Eldhúsgarðinum miðum við við fermeter sem stærðareiningu og út frá fermetranum getum við bæði reiknað út hve mikið af hverri plöntu passar á reitinn og síðan hve margir fermetrar þurfa að vera í Eldhúsgarðinn okkar. Til þess að sjá þetta betur höfum við gert teikningar þar sem hægt er að sjá hve margar plöntur af hverri tegund passa á fermeterinn.

Dæmi:

Þar sem Eldhúsgarðurinn gerir ráð fyrir lífrænni ræktun miðar vaxtarrýmið alltaf við lífræna ræktun. Gulófur taka 20x20cm pláss og því passa 23 gulrófur á m2. Gulrætur taka 3x15cm pláss og því passa 192 gulrætur á m2.

Hvað reiknar þú með að þurfa mikið af gulrótum og gulrófum í þitt eldhús? Ef þú þarft nokkuð minna en fermeter þá veistu það og ert komin af stað í að skipuleggja Eldhúsgarðinn þinn.

Til að skoða Eldhúsgarðinn smelltu hér.

Til að skoða sáðalmanakið smella hér.