Nature.is

Sáðalmanak fyrir maí 2013

Náttúran birtir nú fjórða sáðalmanak ársins 2013. Guðfinnur Jakobsson lífrænn bóndi í Skaftholti tekur saman efni í sáðalmanök Náttúrunnar.

Efnið er unnið úr garðabók Maríu Thun, en hún fékkst við rannsóknir á tengslum himintungla og gróðurs í rúmlega 60 ár og gefur út sáðalmanak á hverju ári. Höfuðáhrifin eru frá tunglinu, eftir því hvernig það stendur gagnvart stjörnumerkjum dýrahringsins.

1.    maí 00 – 21 ávextir, 22 – 24 rót
2.    maí 00 – 24 rót
3.    maí 00 – 11 rót, 12 – 24 blóm
4.    maí 00 – 24 blóm
5.    maí 00 – 08 blóm, 09 – 24 ávextir
6.    maí 00 – 01 ávextir, 02 – 17 blað, 18 – 24 ávextir
7.    maí 00 – 10 ávextir, 11 – 24 blað
8.    maí 00 – 08 blað, 09 – 24 ávextir
9.    maí 00 – 06 ávextir, 06 – 24 óhagstætt
10.  maí 00 – 24 óhagstætt
11.  maí  00 – 24 óhagstætt
12.  maí  00 – 24 rót
13.  maí  01 – 02 rót, 04 – 24 blóm
14.  maí  00 – 24 blóm
15.  maí  00 – 16 blóm, 17 – 24 blað
16.  maí  00 – 24 blað
17.  maí  00 – 10 blað, 11 – 24 ávextir
18.  maí  00 – 24 ávextir
19.  maí  00 – 24 ávextir
20.  maí  00 – 04 ávextir, 05 – 24 rót
21.  maí  00 – 24 rót
22.  maí  00 – 24 rót
23.  maí  00 – 11 rót, 12 – 19 blóm, 19 – 24 óhagstætt
24.  maí  00 – 24 óhagstætt
25.  maí  00 – 24 óhagstætt
26.  maí  00 – 24 óhagstætt
27.  maí  00 – 13 ávextir, 13 – 19 óhagstætt, 19 – 24 ávextir
28.  maí  00 – 18 ávextir, 18 – 24 óhagstætt
29.  maí  00 – 24 rót
30.  maí  00 – 17 rót, 18 – 24 blóm
31.  maí  00 – 24 blóm

Hagstætt tímabil til útplöntunar er frá 12. til 23 maí.

Sáðalmanak hvers dags birtist nú einnig á Viðburðardagatalinu hér til hægri á síðunni.
Oftast liggur í augum uppi hvað eru rætur, blaðplöntur, ávextir og blóm en hér skulu talin upp nokkur atriði sem geta vafist fyrir okkur.

•    Til rótarplantna teljast líka sellerí, hnúðsellerí, kálrabi eða pastinaka og laukar
•    Til blaðplantna teljast hnúðfennel, aspargus, rósakál og blómkál
•    Til blómplantna teljast blómplöntur þó þær vaxi upp af laukum og brokkólí
•    Til ávaxta teljast baunir, linsubaunir, allar korntegundir, kúrbítur, grasker, agúrkur, tómatar og maiskorn

Annað skýrir sig sjálft.
Grafík: Eldhúsgarðurinn byrjar í huganum, Guðrún A. Tryggvadóttir og Signý Kolbeinsdóttir.

Sáð fyrir kamillu

Fyrir nokkrum árum sá ég svo fallega kamillujurt við gróðurhús í Skaftholti að ég fór að trúa því að kamilla gæti vel vaxið hér á landi. Í mörg ár hef ég þó verið að bíða eftir því að sá kamillu úr bréfi sem ég keypti í Skotlandi fyrir nokkrum árum. Hélt jafnvel að fræin væru orðin óvirk. En svo er nú þó aldeilis ekki. Ég hef verið að fylgja sáðalmanaki Maríu Thun sem að Guðfinnur í Skaftholti hefur hjálpað okkur að gera hér á vefnum en þ. 26. apríl sl. frá kl. 10 um kvöldið, var skv. sáðalmanakinu hagstætt að sá til blómjurta. Ég notaði tækifærið og sáði bæði til kamillu og morgunfrúa.

Í leiðbeiningum á kamillufræjabréfinu stendur að sá eigi fræjunum, sem eru agnarsmá, ofan á fína mold og að fræin vakni við ljós (Lichtkeimer). Nú þremur dögum eftir að ég sáði, á réttum tíma skv. himintunglunum, og beint ofan á sáðmoldina, eru pínuponsulítlir stilkar og kímblöð komin í ljós. Mér finnst þetta bara alveg stórmerkilegt og man ekki eftir að hafa upplifað spírun og fyrstu daga sáningar svona flotta og spennandi. Nú er bara að sjá hvernig smáplönturnar braggast en það má væntanlega ekki víkja langt frá húsi eða gleyma að hugsa um þær á þessu viðkvæma stigi. Markmiðið er að fá jafn hressar of fallegar kamilluplöntur í garðinn eins og raunin er í Skaftholti.

Ljósmyndir: Efst; Kamillan í Skaftholti. Myndirnar þrjár hér að ofan eru af sáðbökkunum; efsta myndin af þremur, morgunfrúar og kamillufræbakkar, önnur myndin er af sáðbökkunum með kamillunni og sú neðsta er nærmynd af einum af tveim sáðbökkum með kamillujurtunum smáu. Ljósm. Guðrún A. Tryggvadóttir.
Gulu fræbakkana, sem eru mátulega djúpir og þægilegri en stórir djúpir pottar, fann ég fljúgandi úti á víðavangi, en þeir eru lok af hitaveiturörum sem lágu eins og hráviði eftir nýjar hitaveitulagnir í nágrenni við húsið.

Sáðalmanak fyrir sáningu trjáa og runna 2013

Náttúran birtir nú fyrsta sáðalmanak fyrir sáningu trjáplantna og runna og gildir það fyrir allt árið 2013. Um trjáplöntur og runna gilda aðeins önnur viðmið en sáning blóm-, blað-, rótar- og ávaxtaplantna. Guðfinnur Jakobsson lífrænn bóndi í Skaftholti tekur saman efni í sáðalmanök Náttúrunnar.

Efnið er unnið úr garðabók Maríu Thun, en hún fékkst við rannsóknir á tengslum himintungla og gróðurs í rúmlega 60 ár og gefur út sáðalmanak á hverju ári. Höfuðáhrifin eru frá tunglinu, eftir því hvernig það stendur gagnvart stjörnumerkjum.

Dagur mánuður - tegund

22. apríl  - birki, perur, lind, víðir, lífviður, einir, plómur og beyki.
28. apríl  - askur, greni, fura, heslihnetur, sedrusviður, lífviður,  einir, plóma og beyki.
1.   maí   - elri, eik, kirsuber, hestakastanía, ætikastanía, greni, lífviður, einir og beiki.
5.   maí   - elri, lerki, lind, álmur, lífviður, einir, plómur og beyki.
7.   júní   - elri, lerki, lind og álmur.
11. júní   - birki, perur, lind og víðir.
2.   júlí    - askur, sedrusviður, greni, fura og heslihnetur.
27. júlí    - ýviður, eik, hestakastanía og kirsuber.
7.   ág.    - hlynur, epli og beyki.
27. ág.    - askur, fura, heslihnetur, greni og sedrusviður.
16. sept. - elri, lerki, lind og álmur.
3.   okt.   - askur, fura, heslihnetur, greni og sedrusviður.
20. okt.   - ýviður, eik, hestakastanía, kirsuber og ætikastanía.
28. nóv.  - birki, perur, lind og víðir.
25. des.  - ýviður, eik, hestakastanía og kirsuber.

Sáðalmanak hvers dags fyrir blóm-, blað-, rótar- og ávaxtaplöntur sem og trjáplantna og runna birtist einnig á Viðburðardagatalinu hér til hægri á síðunni.

Grafík: Sáning trjáa og runna, Guðrún Tryggvadóttir og Signý Kolbeinsdóttir

Sáningartími, gróðursetningartími og uppskerutími í Eldhúsgarðinum

Í Eldhúsgarðurinn er virkni um matjurtirnar í garðinum þar sem upplýsingar um sáningartíma þ.e.; sáning innandyra „innisáning“ og sáningartími utandyra þ.e. beint í jörð „útisáning“, gróðursetning þeirra fræja sem vildu koma upp og eru tilbúnar til að fara út í íslenska veðráttu „gróðursetning innisáningar“ og uppskerutími „uppskera“ birtist um hverja matjurt fyrir sig.

Einnig er hægt að sjá hve mikið vaxtarrými hver jurt þarf í sentimetrum.

Með því að smella á ákveðinn beð og síðan tilteknar jurtir birtast upplýsingarnar.

Radísur í Eldhúsgarðinum

Radísa – rót – fljótspírandi

Sáning:
Sá inni frá mars og fram í apríl – sá úti frá miðjum apríl  og fram að júlí. Sá oft t.d með tveggja-þriggja vikna millibili en ekki miklu í einu. Má sá á milli raða annarra plantna sem eru seinsprottnar eins og gulrætur. Radísur ýta hver annarri frá og þarf ekki mikið að grisja enda þægilegt að sá þeim því fræin eru stór. (Það er ekkert sem bannar að sá lengur fram á sumarið en ég nenni því alls ekki og mæli þess vegna ekki með því.)

Annað:
Nota má fersk, ung blöð af radísum í grænan drykk eða í salat eins og kryddplöntu. Radísufræ sérstaklega til að nota í spírun á veturna og hafa fengist í sumum verslunum og eru sterk og góð í salat. Radísur eru skrautlegar á matarborðinu. Ormar og flugur sækja í radísur og stundum eru þær ræktaðar til að vera fæða fyrir slík dýr innan um aðrar tegundir svo þær sleppi óskaddaðar.

Lækningarmáttur:
Radísur eru einkum taldar hjálpa innir líffærum eins og lifri, gallblöðru og nýrum. Þær eru taldar blóðhreinsandi og margt annað gott gerandi. Blöðin eru mjög C-vitamín rík.

Uppskera:
Radísur eru fljótsprottnar og ætar umþb. 4 vikur eftir þeim er sáð. Þess vegna frá byrjun maí og fram í ágúst byrjun.

Geymsla:
Yfirleitt eru radísur borðaðar ferskar og hráar – ef til vill með salti af því þær eru beiskar en ekki geymdar og mæli ég með því.

Grafík: Radísa í Eldhúsgarðinum, Guðrún Tryggvadóttir og Signý Kolbeinsdóttir.