Nature.is

Glóperubann tekur gildi þann 1. september 2012

Í viðtali við Guðjón L. Sigurðsson form. Ljóstæknifélags Íslands á Bylgjunni í gær kom fram að lýsing af sparperum (compact ljósaperum) sé mjög ólík glóperum og það sé ekki auðvelt fyrir neytendur að finna réttu sparperurnar í lampana sína þegar að bann á glóperum tekur gilid þ. 1. september nk. Guðjón segir að sparperurnar séu lengi að tendrast og ná réttu ljósmagni en hann hefur keypt margar tegundir sparpera að undanförnu til að prófa gæði og endingu og segir þær oft ekki endast lengur en glóperur, þrátt fyrir yfirlýsingar um annað.

Bannið hefur verið í undirbúningi í nokkur ár og er byggt á Evróputilskipun (Ecodirective 32/2005) til að stuðla að rafmagnssparnaði en um 19% af raforkunotkun heimsins fer í lýsingu. Sparperur eru óumhverfisvænni þegar kemur að förgun segir Guðjón og það þurfi að flokka þær sérstaklega og koma til endurvinnslustöðva*. Sparperur eru í raun millistig á milli glópera og ledpera (díóða) sem eru í hraðri þróun og munu á endandum koma í stað sparpera.

Hlusta á viðtalið við Guðjón hér.

*Athugasemd frá Náttúrunni:

Reyndar er sannleikurinn sá að allar perur (flúorperur, halogenperur og glóperur jafnt sem sparperur) innihalda kvikasilfur í einhverju magni og því þarf að flokka þær sérsaklega sem „ljósaperur“, þó að ekki hafi verið lögð mikil áhersla á að fræða fólk um það. IKEA á Íslandi fór þó fram með góðu fordæmi og hefur frá hausti 2009 undirbúið fólk fyrir bannið en frá 1. september 2010 hafa engar glóperur verið til sölu í IKEA. Hægt er að koma perum til réttrar förgunar í IKEA sem er í takt við framleiðenda-og innflytjendaábyrgð sem innleidd var hér landi fyrir nokkrum árum en það þýðir að þeir séu gerðir ábyrgir fyrir söfnun og endurvinnslu á raf- og raftækjaúrgangi sem koma þeim í umferð. Því má búast við að allir sem selji perur á Íslandi i dag ættu einnig að taka á móti þeim til réttrar förgunar í verslunum sínum sem ætti að gera það auðveldara fyrir neytendur að koma notuðum perum í réttan og umhverfisvænan farveg.
Má nú finna sérstök ílát fyrir ljósgjafa þ.e.a.s allar ljósaperur í gámum merktum raftæki á öllum endurvinnslustöðvum SORPU og á endurvinnslustöðvum um allt land. Sjá næstu móttökustöð við þig á Endurvinnslukortinu.

Ljósmynd: Sparperur frá IKEA.

Er olíukreppa heimsins að nálgast?

Ýmsar blikur eru á lofti varðandi það að olíukreppa heimsins sé ekki langt undan. Bandaríkin fóru yfir topp hámarksframleiðslu á olíu (Hubbert´s peak) um 1970 og Norðursjórinn fór yfir topp hámarksframleiðslu á olíu árið 1999. Í kjölfarið á þessum staðreyndum hefur verð á olíu heldur farið hækkandi. Nú er jafnvel talið að heimsframleiðsla olíu muni fara yfir topp hámarksframleiðslu (Hubbert´s peak) á þessum eða næsta áratug 21. aldar, og síðan mun olíuframleiðsla heimsins dragast hratt saman.

Nokkurs titrings gætir vegna þessa meðan stjórnmálamanna heimsins bæði í Evrópu, Lundúnum og Washington. Bandaríkjamenn og Bretar hafa frá upphafi innrásarinnar í Írak og aðdraganda hennar unnið saman í orkumálum og í málum er varða orkuöryggi. Það má jafnvel ganga svo langt að segja að ekki sé hægt að skilja utanríkisstefnu Bandaríkjanna og Breta síðan 1970 án þess að skilja þann ótta við að olían sé bráðum að verða á þrotum, sem ásækir menn bæði í Washington og London.

En af hverju er þá ekki rætt meira um vaxandi olíukreppu heimsins? Jú einfaldlega vegna þess að enginn stjórnmálamaður vill hrópa: - úlfur, úlfur!, nema úlfurinn sé sannanlega við dyrnar, auk þess sem stjórnmálamenn heimsins óttast að það grípi um sig almenn skelfing ef of mikið af upplýsingum um raunverulega stöðu mála myndu leka út.

Það er a.m.k. ljóst að olíubirgðir heimsins sem urðu að mestu leyti til fyrir um 500 milljónum ára eru takmörkuð og endanleg auðlind sem ekki mun endast að eilífu. Hvort slík staðreynd réttlætir t.d. að náttúru Íslands sé fórnað til að framleiða orku með vatnsafli eða jarðhita, til útflutnings gegnum sæstreng, geta menn síðan rifist um út í hið óendanlega.

Náttúra Íslands er einnig verðmæti sem ekki er hægt að endurnýja, né meta til fjár. Náttúra Íslands tilheyrir ekki bara Íslendingum heldur allri veröldinni, og því verður að spyrja sig: Hversu miklu ætlum við að fórna til að geta sóað gengdarlaust orku, og hve miklu ætlum við að fórna til að geta selt útlendingum aðgang að landi okkar, orku þess og auðlindum. Við verðum því að gera okkur grein fyrir því að náttúra Íslands er eins og olían. Sé hún horfin af sjónarsviðinu, kemur hún aldrei aftur til baka.

Grafík: Hubbert's Peak, af Wikipedíu.

Sjá nánar um Hubbert's Peak á Wikipedíu.

Jákvæð umsögn Atvinnuveganefndar við frumvarp um upprunaábyrgð raforku

Atvinnuveganefnd Alþingis hefur skilað áliti sínu á frumvarpi til laga um breytingu á lögum nr. 30/2008, um upprunaábyrgð á raforku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum o.fl., með síðari breytingum (innleiðing EES-gerðar).

Nefndin hefur fjallað um málið og fengið á sinn fund Ingva Má Pálsson frá iðnaðarráðuneytinu og Eyrúnu Guðjónsdóttur og Ingvar Christiansen frá Landsvirkjun. Umsagnir um málið bárust frá Orkusölunni ehf., Samorku, samtökum orku- og veitufyrirtækja, Orkustofnun og Landsvirkjun.

Frumvarpið inniheldur fjórar greinar að gildistökugrein meðtalinni. Með frumvarpinu er ætlunin að leiða í íslensk lög tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins 2009/28/EB frá 23. apríl 2009 um að hvetja til notkunar orku frá endurnýjanlegum orkugjöfum og niðurfellingu tilskipana 2001/77/EB og 2003/30/EB eins og hún var tekin upp í samninginn um Evrópska efnahagssvæðið. Þannig mun samþykkt frumvarpsins hafa í för með sér að í lögum um upprunaábyrgð á raforku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum o.fl. verði vísað til tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2009/28/EB í stað tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 2001/77/EB.

Í almennum athugasemdum frumvarpsins kemur fram að með samþykkt þess verði Landsneti hf. heimilað að gefa út upprunaábyrgðir á raforku sem framleidd er hér á landi með endurnýjanlegum orkugjöfum. Slíkt muni hafa í för með sér að þar sem ný tilskipun 2009/28/EB hefur öðlast gildi á Evrópska efnahagssvæðinu geti erlendir aðilar sem hafa hug á að kaupa slíkar upprunaábyrgðir frá Íslandi gert kröfu um að upprunaábyrgðin sé í samræmi við ákvæði tilskipunarinnar og gefin út með vísan til hennar. Þá kemur þar fram það mat að samþykkt frumvarpsins muni fyrst og fremst hafa áhrif á starfsemi Landsnets hf. við útgáfu upprunaábyrgða ásamt því að opna leið fyrir íslenska raforkuframleiðendur til að markaðssetja upprunavottorð á Evrópska efnahagssvæðinu með tilvísun til tilskipunarinnar.

Tilskipun 2009/28/EB er ætlað að hvetja til nýtingar endurnýjanlegrar orku. Með henni er skylda felld á aðildarríkin til að hlutast til um að ákveðið hlutfall orkunýtingar verði að fara fram með endurnýjanlegum orkugjöfum. Í tilskipuninni koma fram reglur sem m.a. fela í sér heimildir til að flytja nýtingartölur endurnýjanlegrar orku milli aðildarríkjanna með ákveðnum aðferðum, m.a. með útgáfu upprunavottorða. Þannig er gert ráð fyrir að aðildarríkin nái þeim markmiðum sem tilskipunin byggist á í heild en ekki hvert og eitt.

Umsagnaraðilar eru almennt jákvæðir í garð frumvarpsins og hvetja til samþykktar þess. Samorka og Landsvirkjun telja innleiðingu ákvæða tilskipunarinnar mikilvæga fyrir íslensk orkufyrirtæki og íslenska ríkið til að nýta tækifæri sem felast í tilskipuninni. Þá telja þeir að með innleiðingu hennar skapist tækifæri fyrir íslensk orkufyrirtæki til að taka þátt í viðskiptum með upprunaábyrgðir á raforku. Benda þeir á að Ísland hafi þegar náð 2020 markmiðum Evrópusambandsins hvað varðar aukningu á hlut endurnýjanlegrar orku á meðan flest lönd sambandsins þurfi að ná markmiðum sínum með ærnum tilkostnaði og með aðstoð annarra landa. Þá bendir Samorka á að mat manna sé að íslensk orkufyrirtæki missi af miklum tekjum verði tilskipunin ekki innleidd.

Í umsögn Orkustofnunar kemur fram athugasemd við frumvarpið. Þar segir að stofnunin fari með eftirlit samkvæmt raforkulögum, m.a. með tekjumörkum Landsnets hf. Þá gagnrýnir stofnunin að ekki komi fram í frumvarpinu hvernig gjaldtöku fyrir vottorð um upprunaábyrgð verði háttað og hvernig skuli fara með tekjur Landsnets af vottorðaútgáfunni með hliðsjón af tekjumarkaákvæðum raforkulaga. Telur stofnunin nauðsynlegt að skýrt komi fram í frumvarpinu að gjaldtaka fyrir vottorðaútgáfu verði í samræmi við raunkostnað og að kostnaði og tekjum verði haldið aðgreindum frá öðrum tekjum þannig að þær falli utan tekjumarka samkvæmt raforkulögum.

Iðnaðarráðuneytið svaraði athugasemd Orkustofnunar í erindi til nefndarinnar. Þar bendir ráðuneytið á innihald 5. gr. laga um upprunaábyrgð á raforku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum o.fl. og greinargerð frumvarps þess sem síðar varð að þeim lögum.

Samkvæmt 3. mgr. 5. gr. laga um upprunaábyrgð á raforku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum o.fl. er Landsneti hf. heimilt að krefja umsækjanda um greiðslu vegna útgáfu upprunaábyrgðar. Þar segir einnig að fyrirtækið skuli setja gjaldskrá um framangreinda þjónustu. Í sérstökum athugasemdum við 5. gr. frumvarps þess sem síðar varð að framangreindum lögum kemur fram að greiðslu vegna útgáfu upprunaábyrgðar sé ætlað að standa straum af kostnaði sem Landsnet hf. leggur í vegna útgáfu upprunaábyrgðar. Einnig kemur fram að gjaldskrá um framangreinda gjaldtöku skuli taka mið af því að fjárhæð gjaldtöku fyrir viðkomandi þjónustu verði ekki hærri en sem nemur kostnaði við að veita hana. Ekki sé um að ræða almenna tekjuheimild til handa Landsneti hf. heldur eingöngu greiðslu á sannarlegum kostnaði Landsnets hf. vegna útgáfunnar og/eða staðfestingar á útgefinni upprunaábyrgð.

Í framangreindu erindi iðnaðarráðuneytisins kemur einnig fram það mat ráðuneytisins að í ljósi setningar laga um upprunaábyrgð á raforku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum o.fl. hafi gagnrýni Orkustofnunar byggst á misskilningi enda hafi verið hugsað fyrir gagnrýnisatriðum stofnunarinnar við setningu framangreindra laga. Telur ráðuneytið það hafið yfir vafa að frumvarpið feli ekki í sér almenna tekjuheimild og að gjaldtakan geti aldrei numið meira en sem nemur raunkostnaði við að veita þá þjónustu sem frumvarpinu er ætlað að heimila.

Skilningur nefndarinnar er sá að heimild 3. mgr. 5. gr. laga um upprunaábyrgð á raforku sem framleidd er með endurnýjanlegum orkugjöfum o.fl. feli í sér almenna heimild til töku þjónustugjalds. Um slíka gjaldtöku gilda lagasjónarmið sem hafa fengið viðurkenningu m.a. í framkvæmd dómstóla og umboðsmanns Alþingis. Af þeim sökum telur nefndin ekki tilefni til að taka undir áhyggjur sem koma fram í umsögn Orkustofnunar.

Eins og fram hefur komið fagna umsagnaraðilar framkomu frumvarpsins og hvetja til samþykktar þess. Í ljósi alls framangreinds tekur nefndin undir með umsagnaraðilum og leggur til að frumvarpið verði samþykkt án breytinga.

Kristján L. Möller, Halldóra Lóa Þorvaldsdóttir og Þór Saari voru fjarverandi við afgreiðslu málsins.

Alþingi, 15. júní 2012.

Mistekist að hefta brennisteinsmengun vegna jarðvarmavirkjana

Nú er ljóst að Orkuveita Reykjavíkur ræður ekki við brennisteinsmengun á Hellisheiði. Á ársfundi fyrirtækisins kom fram að brennisteinsmengun mun ekki standast heilsuverndarmörk árið 2014 við óbreyttar aðstæður og verða yfir þeim mörkum sem stjórnvöld hafa sett til að verja heilsu almennings, en brennisteinsvetni veldur sjúkdómum í öndunarfærum. Undirrituð náttúruverndarsamtök krefjast þess að fundin verði ásættanleg lausn á málinu.

Eftir að nýting jarðhita var aukin á Hellisheiðarsvæðinu fyrir fáum árum hefur mælst mun meiri styrkur brennisteinsvetnis á höfuðborgarsvæðinu og í sveitarfélögum í nágrenni virkjunarinnar. Brennisteinsvetni getur haft áhrif á heilsu fólks, gróður og mannvirki. Höfuðverkur og ógleði eru fylgifiskar brennisteinsmengunar og í miklu magni eru áhrifin mjög hættuleg. Minna er vitað um langtímaáhrif viðvarandi mengunar á heilsu fólks, en vísbendingar gefa til kynna að brennisteinsvetni geti valdið umtalsverðu heilsutjóni. Nýlegar rannsóknir hérlendis gefa vísbendingu um að brennisteinsmengun hafi neikvæð áhrif á heilsu fólks, en í rannsókninni er sýnt fram á tengsl milli aukinnar brennisteinsmengunar og aukinnar sölu á astmalyfjum á höfuðborgarsvæðinu. Þetta þarf að rannsaka frekar.

Í ljósi upplýsinga frá OR er einsýnt að ekki er verjandi að reisa fleiri jarðvarmavirkjanir á svæðinu. Jarðvarmavinnsla til raforkuframleiðslu á Íslandi er ekki sjálfbær á meðan vinnslan er jafn ágeng og raun ber vitni. Þá fylgir jarðvarmavirkjunum mikið rask á yfirborði og lausnir hafa ekki verið fundnar á því hvernig megi halda brennisteinsmengun í lágmarki og hvað eigi að gera við affallsvatnið. Auk þessa er nýtingin einungis 12-15% þegar um rafmagnsframleiðslu er að ræða sem verður að teljast sóun á auðlindum þjóðarinnar.

Það hníga því öll rök að því að fresta allri frekari jarðvarmavinnslu til raforkuframleiðslu á svæðinu á meðan ekki hefur fundist lausn á þeim mengunarvandamálum sem fylgja virkjununum. Með tilliti til nýrra jarðvarmavirkjana á svæðinu er ábyrgð kjörinna sveitarstjórnarfulltrúa og þingmanna sem nú fjalla um rammaáætlun afar mikil. Undirrituð náttúruverndarsamtök krefjast þess að náttúran og heilsa fólks fái notið vafans og hugmyndir um frekari virkjanir á svæðinu verði settar á ís.

Ljósmynd: Borholustrókur á Hellisheiði, Guðrún A. Tryggvadóttir.

Metanframleiðsla að hefjast á Akureyri

Metanframleiðsla hefst á Akureyri snemma á næsta ári gangi áætlanir Norðurorku eftir. Áætluð ársframleiðsla samsvarar eldsneytisþörf um 700 fólksbíla.

Norðurorka hefur þegar borað átta vinnsluholur fyrir hauggas á gömlu sorphaugunum á Glerárdal. Nú hefur fyrirtækið ákveðið að ráðast í hönnun og byggingu vinnslustöðvar og hefja metanframleiðslu.

Talið er að hér sé hægt að vinna um eina og hálfa milljón rúmmetra af hauggasi á ári í 25 ár, en það gefur metan sem dugar til að knýja 700 meðal fólksbíla á ári. Áætlaður kostnaður við verkefnið er 300 milljónir króna.

„Þetta er töluvert mikið mál. Bæði að safna metaninu saman, svo er hreinsistöðin, áffylistöðin og síðan lagnir og búnaður og allt,“ segir Helgi Jóhannesson, forstjóri Norðurorku.

„Og við væntum þess að þessi búnaður verði smíðaður hér á Akureyri í haust og vetur. Ég gæti nú alveg trúað að við verðum komnir inn í marsmánuð eða svo. En við stefnum að því að gera þetta eins hratt og við mögulega getum.

“Það eru tæplega 1000 bílar á landinu sem geta brennt metani og um tuttugu nýir metanbílar eru skráðir hér á mánuði. Metan er sem stendur aðeins fáanlegt á höfuðborgarsvæðinu og því fáir metanbílar á Akureyri.

„En núna breytist það, þannig að við væntum þess að vöxturinn taki við sér núna.Sjá myndskeið við frétt á RÚV.