Nature.is

Niðurbrjótanlegir hundaskítspokar

Yfir 30 milljón tonn af plastrusli féll til í Bandaríkjunum einu saman á árinu 2009 og þar af var aðeins 7% safnað og endurunnið í nýjar vörur. Plastrusl heimsins er urðað eða fýkur um og lendir á ströndum og vötnum og að lokum í hafinu þar sem það orskakar gríðarleg spjöll á lífríkinu.

Í hinum „mikla ruslahaugi Kyrrahafsins“ (Great Pacific Garbage Patch*) sem er svæði í Norður-Kyrrahaf, hundruði kílómetra að stærð, flýtur gríðarleget magn af óniðurbrjótanlegur plastrusli. Rannsóknir sýna að a.m.k. 100.000 sjávardýr og 2 milljónir fugla deyja á ári hverju vegna plastsorps og svokallaðra hafmeyjartára sem eru örfínar plastagnir en þær finnast í miklu magni, í sandinum á öllum ströndum heims. Líka hér á landi.

Með því að minnka notkun okkar á plasti, flokka plast til endurvinnslu og kaupa ekki plastinnkaupapoka og nota þá ekki sem ruslapoka, leggjum við okkar að mörkum. Annað vandamál, og minna um rætt, er notkun hundaskítspoka úr plasti í bæjum og borgum og henda síðan í ruslið. Venjulegir ruslapokar jarðgerast ekki og verða því hluti af vandamálinu. En það er til önnur og umhverfisvænni lausn:

BioBag hundaskítspokar eru gerðir úr efni sem kallað er Mater-Bi, en uppistaðan í því er sterkja úr korni. Pokarnir eru eins náttúrulegir og hundaskítur, eru 100% niðurbrjótanlegir og henta vel í jarðgerð. Það tekur pokana innan við 40 daga að jarðgerast en til samanburðar þá brotna venjulegir plastpokar niður á yfir 100 árum en þeir jarðgerast þó aldrei.

Pokarnir standast kröfur Evrópusambandsins EN13432 um niðurbrjótanlegar vörur og bandaríska staðlalinn ASTM D6400 um niðurbrjótanlegar plastvörur.

Hér á Náttúrumarkaði eru pokarnir til sölu. Annars vegar í 40 poka pakka og hins vegar 20 poka pakka. Gámaþjónustan hf. flytur pokana inn.

BioBag - 40 niðurbrjótanlegir hundaskítspokar.
BioBag - 20 niðurbrjótanlegir hundaskítspokar.

Fuglaverndar ályktar gegn virkjun við Mývatn og með endurheimt votlendis

Aðalfundur Fuglaverndar sem haldinn var 20. apríl síðastliðinn sendir frá sér tvær ályktanir:

1. Ályktun gegn virkjun við Mývatn

Aðalfundur Fuglaverndar hvetur til þess að nú þegar verði hætt við öll frekari áform um jarðvarmavirkjanir við Mývatn.  Það steðja margar ógnir að einstöku lífríki vatnsins. Fleiri borholur í Bjarnarflagi munu hafa afar neikvæðar afleiðingar. Fuglvernd hvetur Landsvirkjun til að hætt nú þegar við áform um virkjun við Mývatn.

Greinargerð: Vatnasvæði Mývatns og Laxár hafa verndargildi á heimsmælivarða og eru einn allra mikilvægasti fuglastaður á Íslandi og þar verpa m.a.15 tegundir anda.

• Við Mývatn er mesti varpstaður flórgoða í Evrópu, og 50 % allra flórgoða á Íslandi verpa við vatnið.
• Nánast allar hrafnsendur á Íslandi halda til á Mývatni yfir 90% stofnsins.
• Mývatn og Laxá stærsta og mesta varp straumanda í heiminum en straumendur finnast hvergi annars staðar í Evrópu.
• Mývatn er geysi mikilvægur varpstaður  óðinshana á íslandi og í Evrópu.
• Mývatn og Laxá eru einu varpstaðir húsandar  í Evrópu utan fáeinna para sem verpa við aðrar ár í nágrenni vatnsins.

Forsenda hins einstaka lífríkis við Mývatn er sú að volgt, steinefnaríkt grunnvatn sérstaklega að kísli, hripar hægt en stöðugt í grunnt stöðuvatnið og skapar einstök skilyrði fyrir kísilþörunga og fleiri lífverur sem mynda grunninn að fuglalífinu. Rétta magnið örvar lífríkið en of mikið er ógnun við það.

Frá því að nýting jarðvarma hófst við Mývatn hefur hallað undan lífríkinu. Jarðhitamengun, borholuvökvi frá Bjarnarflagi sem verður til við þéttingu gufu og inniheldur mikið af þungmálum rennur stöðugt frá eldri borholum til Mývatns sem getur haft afar alvarlegar afleiðingar fyrir umhverfið. Silung fækkaði mikið í vatninu og hefur ekki náð sér á strik. Þá hefur álag á lífríki vatnsins aukist þar sem frárennsli eða skólp frá mannvirkjum hefur aukist vegna mikils fjölda ferðamanna við vatnið, að ógleymdri mengun vegna vaxandi bílaumferðar. 

2. Ályktun Fuglaverndar um endurheimt votlendis

Fuglavernd hvetur stjórnvöld og landeigendur til að hætta framræslu og endurheimta votlendi.
Greinargerð: Árið 1996 var hafist handa við endurheimt tjarna og mýra í smáum stíl. Þrátt fyrir að vaxandi þekkingu á mikilvægi votlendis fyrir lífríki Íslands og loftslag hefur framræsla votlendis  á Íslandi verið að færast í aukana á ný umfram það sem er endurheimt. Þessu verður að snúa við. Mýrarnar eru búsvæði fuglategunda sem við berum ábyrgð á á heimsvísu, t.d. óðinshana, jaðrakans og stelks.

Mýrarnar með flóum, flæðiengjum og smátjörnum eru fallegt náttúrulegt umhverfi sem mikilvægt er að vernda og endurheimta það sem spillt hefur verið en um 30.000 kílómetrar af skurðum voru grafnir á 20. öld á Íslandi. Mýrajarðvegurinn geymir milljarða tonna af kolefni sem safnast hefur þar upp sem mór á síðustu 10.000 árum eða frá lokum Ísaldar.  Endurheimt mýra og vernd heillegra mýra er mikilvægasta lóðið á vogarskálar baráttunnar gegn loftslagsbreytingunum í heiminum sem Íslendingar geta lagt af mörkum.

Ljósmynd: Endurheimt á votlendi í fuglafriðlandinu í Flóa. Ljósm.Jóhann Óli Hilmarsson.

Bird & Wildlife Watching

You´ll find information about Bird & Wildlife Watching in Iceland here on the Green Map.

The description for this icon is as follows: 
Place to see animals in the wild. Sites may be delicate nesting areas or habitats, so be aware of approaching with care and understanding. Also includes whale watching companies that offer bird watching trips.

See more about Bird & Wildlife Watching here on the Green Map in the category „Bird & Wildlife Watching".

Graphic: The icon for the Green Map® System category “Bird & Wildlife Watching“.

Whale Watching

You´ll find information about whale watching in Iceland here on the Green Map.

The description for this icon is as follows: 
Firms offering whale watching tours.

See more about whale watching in Iceland here on the Green Map in the category „Whale Watching".

Graphic: The icon for the Green Map® System category “Whale Watching“, designed by Guðrún A. Tryggvadóttir and contributed to the Green Map System.

Einkafé á Almenningum - Um skemmdarverk bænda gegn eigin starfi

Síðastliðið sumar kom upp mál sem ég tel að hafi valdið straumhvörfum í baráttunni gegn óheftri beit sauðfjár á viðkvæmum svæðum í þjóðareign. Svo vill til að svæðið sem um er fjallað ber einmitt nafnið Almenningar og er norður af Þórsmörk. Nánar tiltekið svæðið norðan Þröngár og upp að Fremri Emsturá. Almenningar voru illa farnir af ofbeit og tekin var ákvörðun um að friða þá 1990 fyrir beit og stóð sú friðun allt fram til seinasta sumars. Frestað hafði verið um eitt ár að senda þangað fé vegna Eyjafjallajökulsgossins, þannig að segja má að þær hamfarir hafi þó leitt til einhvers góðs fyrir náttúruna.

Í júli á liðnu sumri fréttist að tveir frístundabændur undan Eyjafjöllum hafi flutt þangað 29 ær með lömb í óþökk Landgræðslunnar og Skógræktar ríkisins. Enda gild rök fyrir andstöðu þeirra aðila. M.a. mat á beitarþoli afréttarins sem sýndi skýrt fram á að svæðið þyldi litla sem enga beit. Þetta létu frístundabændurnir sem vind um eyru þjóta og ruddust af eindæma frekju með fé sitt á aftréttinn. Sjálfur átti ég þarna leið um verslunarmannahelgina og sá ummerkin þar sem trjágróður hafði verið „snyrtur“ af miklum dugnaði svo hægt væri að fara með vélaherdeild bændanna í gegnum Hamraskóga nyrst í Þórsmörk. Ég horfði líka á og myndaði að auki fjárhóp sem reif í sig birkikjarr ofarlega í Ljósártungum. Þessir ágætu menn, sem vaða svona yfir landið í algjöru virðingarleysi og fyrirlitningu gagnvart því góða starfi sem unnið hefur verið til að vernda og græða upp viðkvæman gróður, verða nú að fara að endurskoða afstöðu sína.

Telja menn sem þessir að þeir séu að stuðla að bættum viðhorfum almennings og þá um leið neytenda gagnvart sinni framleiðslu og starfsgrein?
Í mínum huga er framkoma sem þessi stórkostlega ámælisverð gagnvart þessari annars ágætu stétt sem á í vök að verjast. Mig skortir skilning á viðbragðaleysi eða öllu heldur þeirri hvatningu sem forráðamenn bændasamtakanna sýna þeim í þessu máli. Fáar stéttir held ég að gætu liðið að einhverjir úr þeirra hópi færu um með jafn markaðsspillandi framkomu og þessir menn.
Höfum í huga að þessir sk. „bændur“ sem ráku fé á Almenninga eru ekki bændur, heldur frístundabændur sem eiga lítilla hagsmuna að gæta þó markaðir hrynji. Starfa áfram í sínum blikksmiðjum og við forritun þó alvöru bændur þurfi að taka skellinn af sjálfhverfni þeirra.

Skemmdarverk sem þetta er ekki aðeins gegn náttúrunni, heldur líka gagnvart viðkvæmum markaði íslenskar landbúnaðarvara sem greiddar eru niður um milljarða ár hvert. Sú grein á mikið undir velvilja almennings komið.
Þegar féð (eh. á bilinu 50-70 skepnur) var sótt um miðjan september af fjölmenni, stórum flota ökutækja og hrossa. Í kjölfar þess vöknuðu hjá mér spurningar um hagkvæmni í landbúnaði. Er það réttlætanlegt að slíkur leiðangur sé farinn til að sækja fé sem aðeins mun skila 30-40 lömbum í sláturhúsið?  Þetta er aðeins hluti kostnaðarins við þessa framleiðslu, en í tilfelli sem þessu rýkur kostnaðurinn upp úr öllu valdi. Sé allt talið efast ég ekki um að kostnaðurinn við að sækja féð sé langt yfir raunvirði dilkanna. Er réttlætanlegt að eyða styrkjafé sem kemur úr sjóðum almennings í „skemmtiferðir bænda“ sem mér virðist afréttarmenning sem þessi vera að miklu leiti. Í sumar voru það aðeins undanfararnir sem voru á svæðinu. 29 lambær en búið er að ákveða að heimila þar 130 ær og það í andstöðu við öll rök önnur en eyfellskra bænda í afneitun.

Ég segi fyrir mitt leiti að mér finnst lambakjötið bragðast verr eftir að hafa fylgst með þessu máli síðastliðið sumar. Já og hef meira að segja dregið enn frekar úr kaupum á þessari munaðarvöru. Með orðinu munaðarvöru á ég við að landníðsla eins og fjallað er hér um, er munaður nokkurra sjálfhverfra frístundabænda. Á að flytja kostnaðinn af óhagkvæmum búnaðarháttum þeirra yfir í vöruverðið. Mitt svar er, nei takk.

Ljósmynd: Fé á beit í birkikjarri í Almmeningum, ágúst 2012. ©Árni Tryggvason.

Sjá einnig grein í Bændablaðinu frá 21.0.2013: Ítölunefn heimilar væga beit á Almenningi. Í greininni kemur þó ekki fram að árið 2015 er áætlað að leyfa beit 130 áa með tvílembinga.