Vanhugsað bann Evrópubandalagsins á glóperuni.

Ísland ásamt öðrum EFTA þjóðum er aðili að evrópska efnahagssvæðinu. Ofangreint bann er sett fram í reglugerð sem verður hluti af „Ecodirective 32/2005“, sem áður hefur verið innleidd. Formlegt samþykki Íslands á að taka þessa reglugerð inn í eldri tilskipun liggur þó ekki fyrir. Markmiðið með þessu banni er að minnka orkueyðslu heimila og draga úr gróðarhúsaáhrifum. Í þeim tilgangi er neytendum bent á að nota sparperur í stað glópera.

Við setningu þessara reglna hefur verið litið framhjá veigamiklum upplýsingum um áhrif þess  að taka upp bann við sölu á glóperu. Evrópubandalagið hefur m.a. fengið hina virtu rannsóknar- og ráðgjafarstofu í orku- og umhverfismálum Vito í Belgíu til að kanna áhrif bannsins og í þeirri skýrslu er minnst á marga galla þess að taka upp bannið. Þar er tekið fram að sá samanburður á glóperu og sparperu, sem við flest þekkjum, sé blekking frá framleiðendum sparperu til að sýna fram á fleiri kosti við notkun sparperu umfram glóperu. Í skýrslunni er einnig tekið fram að þegar allt kemur til alls er óvíst að nokkur sparnaður hafi átt sér stað, þar sem miklu meiri orku þarf í að framleiða og jafnframt að eyða sparperunni.

Þá innihalda sparperur kvikasilfur í litlu magni en þó það miklu að nóg sé til að menga umhverfið. Þessi „faktor“ vill oft gleymast í umræðunni og truflar undirritaðan mikið. Í flestum þeim löndum, sem innleitt hafa bannið við glóperunni, hefur ekki verið gert ráð fyrir því hvernig á að eyða sparperunni, en henni ber að farga á ákveðinn hátt.  Samkvæmt skýrslunni frá Vito skila sér ekki nema 27% af öllum seldum sparperum í Evrópu til urðunar og ef bannið gengur eftir  munu öll 27 lönd Evróbandalagsins skila af sér 1.7 rúmmetra tonni af kvikssilfri sem enda mun  í landfyllingu . Þá kannaði undirritaður  málið hér heima og hafði samband  við  verkefnastjóra hjá Efnamóttkunni í Gufunesi. Í ljós kom að  sparperur er lítið hægt að endurvinna og er þeim eytt. Kvikasilfrið er sogið úr perunni og glerið endar í landfyllingu. Kvikasilfrið er síðan geymt í síum og á endanum flutt úr landi, þar sem það er grafið í gömlum saltnámum og þar geymt þar til fundin er lausn á endurvinnslu þess.

Með þessar upplýsingar að leiðarljósi er markmið bannsins ekki lengur skýrt og ekki verður séð að tilgangur þess náist. Það er því athugunarefni hvað Evrópubandalaginu gengur til. Að mati undirritaðs er málið einfalt. Markaðssetning síðustu áratugi hjá sparperuframleiðendum hefur verið  á þann hátt að  ef neytandi skipti út glóperu fyrir sparperu megi spara allt að 80% af orku og á sama tíma koma í veg fyrir gróðurhúsaáhrifin. Þá hefur verið talað um að með því að skipta út glóperunni fyrir sparperuna séum við að bjarga ísbjörnum í útrýmingarhættu. Ennfremur eru umhverfismál mikilvæg mál í pólitík og með því að horfa framhjá staðreyndum og rannsóknum óháðra aðila, sem sýna okkur fram á gríðalegan sparnað í orkumálum heimila, er með upplýsinum frá aðilum sem hafa mjög mikla hagsmuni í húfi fundinn skyndilausn, sem gerir okkur bara óleik.

Á Íslandi er sömu sögu  að segja, þ.e. neytendur hafa verið blekktir með auglýsingum  um orkusparnað og umhverfisvernd við notkun sparperunnar. Það má segja að það sé búið að heilaþvo neytendur með 20 ára auglýsingarherferð um kosti  þess að taka upp sparperuna. Neytandakóngurinn Dr. Gunni  birti til dæmis á vefsíðu sinni  samanburðartöflur  til að sýna fram á ágæti þess að skipta út gömlu glóperuni  og jafnframt hafa fleiri þekktir umhverfissinnar bent á ágæti þess að skipta út glóperuni fyrir sparperur. Sama „staðreyndin“ er alltaf höfð fyrir stafni, þ.e. fólk sparar og lætur gott af sér leiða í umhverfismálum. En hvar fá allir þessar upplýsingar? Flestir vitna í heimildir frá Orkusetri. Orkusetrið er óháð ráðgjafaþjónusta sem stuðlar að aukinni vitund almennra neytanda og fyrirtækja um orkumál og orkusparnað. Meira segja í bæklingum frá Osram er vitnað í heimildir Orkuseturs. Þá sendi undirritaður þeim fyrirspurn og vildi fá að vita hvar eða hvernig þeir fá sínar niðurstöður um sparnað og samanburð þessara ljósapera og í ljós kom að þeir fá sínar upplýsingar frá Osram. Undirritaður bauð að senda þeim rannsóknir og niðurstöður frá óháðum aðilum en fékk ekkert svar.

Ísland er með vistvænt orkukerfi og hagnast ekkert á því að taka upp bann við ljósaperum og að auki væri síður gáfulegt að auka kvikasilfursmengun í vötnum og sjónum okkar. Ljóst er að flutt hafa verið inn 124 tonn af sparperum í ýmsum gerðum árið 2007 og það magn mun bara aukast ef bannið verður tekið upp hér á landi. Þess mál líka geta að sökum mótmæla við banninu almennt hefur Nýja Sjáland fallið frá því og Bandaríkin ætla að gefa sér meiri tíma í að kanna málið.

Kristján Kristjánsson
lýsingarhönnuður
LUMEX